مهران رجایی

مطلب زیر در شماره‌ی ۱۶ نشریه‌ی «ادبیات و فرهنک» (۶ آبان ۱۳۸۰ برابر ۲۸ اکتبر ۲۰۰۱) به مناسبت یک سالگی این نشریه منتشر شد.



یک سال پیش مانی مرا به بوخوم دعوت کرد و نظر خود راجع به انتشار یک مجله‌ی الکترونیکی را با من در میان گذاشت. من نخست به موفقیت چنین طرحی چندان خوش‌بین نبودم و دلایلم را برای بدبینی کافی می‌دانستم. از یک سو از نظر من زیربنای فنی لازم برای گرداندن یک نشریه‌ی الکترونیکی به زبان فارسی در اینترنت هنوز فراهم نبود از سوی دیگر گسترش استفاده از اینترنت در میان ایرانیان را چندان زیاد نمی‌دانستم و امکان استقبال از چنین نشریه‌ای به نظرم اندک می‌آمد. دلیل دیگرم این بود که ایرانیانِ اهل قلم هنوز به اندازه کافی با مزایای نوشتن با کامپیوتر و ارتباط از طریق اینترنت آشنا نیستند و همکاری آنان با یک نشریه‌ی الکترونیکی با دشواری‌های زیادی همراه خواهد بود. من تیم دونفره، شامل مانی و خودم را برای این‌چنین امری کوچک می‌دانستم و از تکرار تجربه‌ی ناموفق بسیاری از نشریات ادبی‌ی چاپی و الکترونیکی در خارج از ایران ترس داشتم.
با وجود همه‌ی این دلایل اطمینانِ کاملِ مانی به موفقیت این طرح و شور و اشتیاق وی باعث شد که ابتدا برای همکاری در انتشار سه شماره موافقت کنم. اما به زودی دلبستگی من به «ادبیات وفرهنگ» چندان زیاد شد که همچنان در کنار آن باقی ماندم.
«ادبیات و فرهنگ» خیلی زود در میانِ علاقمندان به فرهنگ ایرانی در ایران و در خارج از ایران به نامی آشنا تبدیل شد. همه زود دانستند که در این نشریه ادبیات فارسی از بهترین نوع آن و با وفاداری کامل به اصولِ صحیحِ روزنامه‌نگاری عرضه می‌شود. بهترین ادبیان فارسی به آن افتخار همکاری دادند و نوشته‌های بسیار ارزنده‌ای برای انتشار در آن ارسال داشتند. بسیاری از جوانان از طریق «ادبیات وفرهنگ» اولین دریچه را به سوی خوانندگانِ خود گشودند.
دیری نپایید که به کوشش تحسین‌برانگیز مانی و تبلیغ او عده‌ای برای به عهده گرفتن بخش‌های مختلف نشریه ابراز علاقه کردند و گرد نشریه را گرفتند. دبیران «ادبیات وفرهنگ» که اکنون تیم بزرگ و در نوع خود بی‌نظیری را تشکیل می‌دهند هر روز از نو بر مشکلات فنی و جغرافیایی ‌غلبه می‌کنند و ارتباط میان خود و ارتباطشان با اهل قلم و با خوانندگان را زنده نگاه می‌دارند و گسترش می‌دهند.
از همان آغاز انتشار نشریه‌ی «ادبیات وفرهنگ» بسیاری از خوانندگان با ما تماس می‌گرفتند و در مورد استفاده از اینترنت، در باره‌ی تطبیق دادن کامپیوتر خود با سیستم‌های جدید و حتی در مورد راه انداختن اولین کامپیوتر خود از ما راهنمایی می‌خواستند و مشکلات خود را با ما در میان می‌گذاشتند. نویسندگان و شاعران با ما تماس می‌گرفتند و برای انتخاب نرم‌افرار برای نگارش فارسی یا انتخاب سیستم عاملِ مناسب نظر ما را می‌پرسیدند.
من به زودی متوجه شدم که نشریه‌ی ما به تدریج انگیزه‌ی استفاده از کامپیوتر و اینترنت را در میان علاقمندان به فرهنگِ ایرانی و ادبیات فارسی تقویت می‌کند و به این ترتیب در پیشرفتِ اینترنتِ فارسی سهیم می‌شود. و من به عنوان دبیر فنی «ادبیات وفرهنگ» از این نظر مسئولیّتی بر دوش دارم. این مسئله و درگیری من با مشکلات خوانندگان و همکارانِ نشریه باعث شد که همراه با همکارانی که بعدها به ما پیوستند به تدریج راه‌های مناسبی برای ارائه زبان فارسی در اینترنت پیدا کنیم و «ادبیات وفرهنگ» را بر پایه‌های نسبتا استواری قرار دهیم. آن زیربنای لازم تا حدودی فراهم شده و در حال تکمیل شدن است. همین زیربنایِ صحیح است که صفحات ما را از صفحات ایرانی‌ی دیگر از نظر فنی نیز ممتاز می‌کند.
بر بسیاری از خوانندگان ما که به امور فنی و تخصصی‌ی نرم‌افزار، کامپیوتر و اینترنت آشنایی ندارند بعضی مزایای صفحات ما در نگاه اوّل آشکار نیست. از جمله تواناییِ استفاده از تمام عرض صفحه (مثل همین صفحه‌ای که می‌بینید، مقایسه کنید با صفحات دیگر ایرانی)، عدم نیاز به نصب فونت یا سادگی نصب آن در مواردِ نادری که لزوم آن پیش می‌آید، شکستن صحیح خطوط وقتی که صفحه کوچک یا بزرگ می‌شود (می‌توانید عرض همین صفحه را تغییر دهید و تطبیق خطوط با آن را ببینید)، سازگاری با نرم‌افزارهای استاندارد (مثلا می‌توان مندرجات صفحات ما را با موشواره کپی کرد و به Word منتقل ساخت و در آنجا تغییر داد .) توانایی استفاده از متون واژه‌پردازهای مختلف (واژه‌نگار، زرنگار، ایران‌سیستم، Word و ...). این مزایا امکان دیرزیایی مطالب فرستاده شده برای ما را ممکن می‌سازند. این مطالب می‌توانند تا آینده‌ای طولانی محل رجوع و تحقیق برای اهل فرهنگ و ادب باقی بمانند. ما به تدریج لوازم فنی‌ی جستجو در بایگانی‌ی نشریه را فراهم خواهیم ساخت.
من هم مایلم در اینجا به سهم خود از همه‌ی خوانندگان «ادبیات و فرهنگ» به خاطر وفاداری‌شان به نشریه سپاس‌گذاری کنم.